Chi tiết bài viết
- 1/11/2026
- 136
- 0
- admin@lawconnect365.vn
TRÍ TUỆ NHÂN TẠO (AI) TRONG DOANH NGHIỆP: CƠ HỘI TĂNG TRƯỞNG HAY RỦI RO PHÁP LÝ MỚI? NHỮNG QUY ĐỊNH DOANH NGHIỆP CẦN BIẾT NĂM 2026
1. AI đang thay đổi hoạt động kinh doanh tại Việt Nam như thế nào?
Trí tuệ nhân tạo (Artificial Intelligence – AI) đang nhanh chóng trở thành một công cụ quan trọng trong hoạt động kinh doanh. Từ chăm sóc khách hàng, phân tích dữ liệu, tuyển dụng, marketing đến soạn thảo hợp đồng và hỗ trợ tư vấn pháp lý, AI đang giúp doanh nghiệp thay đổi cách thức vận hành và cạnh tranh.
Theo báo cáo Unlocking Vietnam’s AI Potential 2026 do Strand Partners thực hiện và được công bố tại sự kiện AWS Cloud and AI Day Hà Nội, Việt Nam hiện có khoảng 245.000 doanh nghiệp ứng dụng AI.
Một số kết quả đáng chú ý từ khảo sát 1.000 lãnh đạo doanh nghiệp và 1.000 người dân tại Việt Nam:
|
Chỉ tiêu khảo sát |
Kết quả |
|---|---|
|
Tỷ lệ doanh nghiệp đã ứng dụng AI |
26% |
|
Tỷ lệ năm trước đó |
18% |
|
Doanh nghiệp ứng dụng AI cho biết năng suất được cải thiện |
72% |
|
Doanh nghiệp ứng dụng AI ghi nhận doanh thu tăng |
64% |
|
Mức tăng doanh thu bình quân được báo cáo |
15% |
|
Doanh nghiệp kỳ vọng AI thúc đẩy tăng trưởng trong năm tiếp theo |
78% |
|
Doanh nghiệp vẫn đang thử nghiệm AI |
61% |

Nguồn: Strand Partners, Unlocking Vietnam’s AI Potential 2026, công bố tháng 10/2026, được Việt Nam News đưa tin.
Những số liệu này cho thấy AI không còn là công nghệ chỉ dành cho các tập đoàn lớn. Ngày càng nhiều doanh nghiệp Việt Nam đang tìm cách đưa AI vào hoạt động thực tế.
Tuy nhiên, bên cạnh lợi ích về năng suất và doanh thu, việc ứng dụng AI cũng đặt ra một câu hỏi quan trọng: Ai sẽ chịu trách nhiệm khi AI đưa ra thông tin sai lệch, xâm phạm quyền của người khác hoặc gây thiệt hại cho khách hàng?
Đây chính là vấn đề doanh nghiệp cần quan tâm trong bối cảnh khung pháp lý về AI tại Việt Nam đã có những bước phát triển đáng kể trong năm 2026.
2. Luật Trí tuệ nhân tạo 2026: Bước ngoặt trong quản lý và ứng dụng AI tại Việt Nam
Ngày 10/12/2025, Quốc hội thông qua Luật Trí tuệ nhân tạo số 134/2025/QH15. Luật có hiệu lực từ ngày 01/03/2026.
Đây là một trong những dấu mốc quan trọng trong quá trình xây dựng hành lang pháp lý cho việc phát triển, cung cấp và sử dụng công nghệ AI tại Việt Nam.
Đáng chú ý, ngày 30/04/2026, Chính phủ tiếp tục ban hành Nghị định số 142/2026/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 01/05/2026, quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Trí tuệ nhân tạo.
Một số nguyên tắc đáng chú ý của khung pháp lý mới gồm:
Thứ nhất, lấy con người làm trung tâm.
AI phải phục vụ con người, không thay thế hoàn toàn trách nhiệm của con người trong những quyết định quan trọng. Việc ứng dụng AI cần bảo đảm an toàn, minh bạch và tôn trọng quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.
Thứ hai, quản lý AI theo mức độ rủi ro.
Luật Trí tuệ nhân tạo thiết lập cơ chế phân loại hệ thống AI theo ba mức độ:
- AI rủi ro cao: Có khả năng gây ảnh hưởng đáng kể đến tính mạng, sức khỏe, quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức, lợi ích công cộng hoặc an ninh quốc gia.
- AI rủi ro trung bình: Có khả năng gây nhầm lẫn, tác động hoặc thao túng người sử dụng do họ không nhận biết được mình đang tương tác với AI hoặc nội dung do AI tạo ra.
- AI rủi ro thấp: Các hệ thống không thuộc những trường hợp rủi ro cao hoặc trung bình.
Việc phân loại không chỉ căn cứ vào công nghệ được sử dụng mà còn phải xem xét mục đích, phạm vi, đối tượng và mức độ ảnh hưởng của hệ thống.
Thứ ba, tăng cường trách nhiệm của nhà cung cấp và đơn vị triển khai AI.
Tùy theo vai trò, tổ chức, cá nhân cung cấp và triển khai hệ thống AI phải thực hiện các nghĩa vụ tương ứng về quản lý rủi ro, an toàn, minh bạch, kiểm soát và giám sát hệ thống.
Thứ tư, tăng cường tính minh bạch đối với nội dung do AI tạo ra.
Luật đặt ra yêu cầu thông báo khi hệ thống AI tương tác trực tiếp với con người và yêu cầu đánh dấu kỹ thuật đối với nội dung âm thanh, hình ảnh, video được tạo ra bởi AI theo quy định.
Đặc biệt, đơn vị triển khai phải thông báo rõ cho công chúng khi cung cấp nội dung văn bản, âm thanh, hình ảnh hoặc video do AI tạo ra hoặc chỉnh sửa nếu nội dung có khả năng gây nhầm lẫn về tính xác thực của sự kiện hoặc con người, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.
3. Những rủi ro pháp lý doanh nghiệp có thể gặp khi sử dụng AI
Không ít doanh nghiệp hiện nay sử dụng AI để tiết kiệm chi phí và nhân lực nhưng chưa xây dựng quy trình kiểm soát rủi ro tương ứng.
Dưới đây là năm tình huống có thể phát sinh trách nhiệm pháp lý.
3.1. Sử dụng AI để soạn thảo hợp đồng nhưng không kiểm tra tính chính xác
Một doanh nghiệp sử dụng AI để xây dựng hợp đồng thương mại, sau đó ký kết với đối tác mà không rà soát nội dung.
AI có thể đưa ra điều khoản không phù hợp, viện dẫn sai quy định pháp luật hoặc bỏ sót những điều kiện quan trọng.
Nếu hợp đồng gây thiệt hại hoặc phát sinh tranh chấp, doanh nghiệp không thể mặc nhiên viện dẫn lý do nội dung được tạo bởi AI để miễn trừ trách nhiệm.
Khuyến nghị: AI chỉ nên được sử dụng như công cụ hỗ trợ soạn thảo. Hợp đồng cần được người có chuyên môn kiểm tra và phê duyệt trước khi ký kết.
3.2. Sử dụng hình ảnh, bài viết hoặc âm nhạc do AI tạo ra nhưng xâm phạm quyền tác giả
Một doanh nghiệp sử dụng AI để tạo hình ảnh quảng cáo, video hoặc nội dung truyền thông nhưng không kiểm tra nguồn dữ liệu, tài liệu đầu vào hoặc quyền của bên thứ ba.
Nếu sản phẩm xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan hoặc quyền hợp pháp khác, doanh nghiệp vẫn có thể phải đối mặt với các tranh chấp và trách nhiệm theo quy định pháp luật.
Đặc biệt, không phải mọi sản phẩm do AI tạo ra đều mặc nhiên được pháp luật bảo hộ quyền tác giả.
Vấn đề này sẽ được phân tích cụ thể tại mục 4.
3.3. Sử dụng AI để tuyển dụng và đánh giá nhân sự
Một số doanh nghiệp sử dụng AI để lọc hồ sơ ứng viên, đánh giá năng lực hoặc đề xuất quyết định tuyển dụng.
Nếu hệ thống sử dụng dữ liệu không phù hợp, đưa ra kết quả thiếu khách quan hoặc làm phát sinh hành vi phân biệt đối xử, doanh nghiệp có thể gặp rủi ro liên quan đến quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động.
Đặc biệt, đối với hệ thống AI được sử dụng trong các lĩnh vực có khả năng ảnh hưởng đáng kể đến quyền con người, doanh nghiệp cần đánh giá kỹ mức độ rủi ro và nghĩa vụ tuân thủ tương ứng.
3.4. Đưa thông tin nội bộ, hồ sơ khách hàng lên các nền tảng AI
Đây là một trong những rủi ro phổ biến nhưng thường bị xem nhẹ.
Nhân viên có thể tải hợp đồng, thông tin khách hàng, dữ liệu tài chính hoặc tài liệu nội bộ lên nền tảng AI để yêu cầu phân tích, tóm tắt hoặc soạn thảo.
Nếu dữ liệu được xử lý hoặc chia sẻ không đúng căn cứ pháp lý, doanh nghiệp có thể phát sinh trách nhiệm liên quan đến bảo vệ dữ liệu cá nhân, bảo mật thông tin và nghĩa vụ hợp đồng.
Khuyến nghị: Doanh nghiệp cần quy định rõ loại dữ liệu được phép sử dụng với AI, kiểm soát quyền truy cập và lựa chọn giải pháp công nghệ đáp ứng yêu cầu bảo mật.
3.5. Sử dụng AI tạo nội dung giả mạo gây ảnh hưởng đến cá nhân, tổ chức
AI có thể tạo ra hình ảnh, giọng nói và video rất giống người thật.
Nếu những nội dung này được sử dụng để giả mạo người khác, đưa thông tin sai sự thật, lừa đảo hoặc xâm phạm danh dự, uy tín, quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức, người thực hiện có thể phải chịu trách nhiệm theo quy định pháp luật tương ứng.
Doanh nghiệp cũng cần đặc biệt thận trọng khi sử dụng hình ảnh hoặc giọng nói mô phỏng nhân vật, khách hàng, đối tác trong các chiến dịch quảng cáo.
4. Nội dung do AI tạo ra có được bảo hộ quyền tác giả không?
Đây là một trong những vấn đề pháp lý đáng quan tâm nhất đối với người sáng tạo nội dung, doanh nghiệp truyền thông, công ty công nghệ và các tổ chức sử dụng AI.
Ngày 06/04/2026, Chính phủ ban hành Nghị định số 134/2026/NĐ-CP, sửa đổi, bổ sung một số quy định của Nghị định số 17/2023/NĐ-CP về quyền tác giả và quyền liên quan.
Đáng chú ý, Nghị định bổ sung Điều 5a, quy định điều kiện phát sinh quyền tác giả, quyền liên quan đối với đối tượng được sáng tạo có sử dụng hệ thống AI.
Theo đó, để được bảo hộ, cần đáp ứng các điều kiện quan trọng:
Một là, con người phải có đóng góp đáng kể và mang tính quyết định vào quá trình sáng tạo.
Sự đóng góp có thể thể hiện thông qua việc xây dựng dữ liệu đầu vào, thiết lập câu lệnh, đánh giá, lựa chọn, chỉnh sửa, can thiệp vào kết quả AI, sắp xếp nội dung hoặc quyết định hình thức thể hiện cuối cùng.
Hai là, con người phải chịu trách nhiệm về nội dung và tính hợp pháp của sản phẩm.
Việc sử dụng AI không làm mất đi trách nhiệm của người sáng tạo đối với sản phẩm do mình thực hiện.
Ba là, không được gây phương hại đến quyền tác giả, quyền liên quan đối với các đối tượng được sử dụng làm dữ liệu đầu vào cho hệ thống AI.
Đặc biệt, Nghị định quy định trường hợp sản phẩm hoàn toàn do hệ thống AI tạo ra hoặc không đáp ứng đầy đủ các điều kiện nêu trên thì không làm phát sinh quyền tác giả, quyền liên quan theo quy định của Luật Sở hữu trí tuệ.
Điều này có ý nghĩa thực tiễn rất lớn.
Ví dụ:
- Một cá nhân chỉ nhập yêu cầu đơn giản vào AI và nhận về hình ảnh hoàn chỉnh mà không có đóng góp sáng tạo đáng kể: Không mặc nhiên phát sinh quyền tác giả.
- Một nhà thiết kế sử dụng AI để hỗ trợ, sau đó trực tiếp lựa chọn, chỉnh sửa, tổ chức bố cục và quyết định kết quả cuối cùng bằng những đóng góp sáng tạo đáng kể: Có thể đáp ứng điều kiện bảo hộ nếu thỏa mãn đầy đủ các yêu cầu pháp luật.
Khi yêu cầu bảo vệ quyền tác giả đối với sản phẩm có sử dụng AI, người sáng tạo cần có khả năng chứng minh quá trình sáng tạo của mình. Tài liệu chứng minh có thể bao gồm bản thảo, lịch sử câu lệnh, dữ liệu tương tác, các phiên bản chỉnh sửa và tài liệu thể hiện sự đóng góp trí tuệ của con người.
Đây là lý do doanh nghiệp và người sáng tạo nên lưu giữ quá trình hình thành sản phẩm, thay vì chỉ lưu lại kết quả cuối cùng.
5. AI có thể thay thế người lao động không? Những con số cần nhìn nhận đúng
Sự phát triển của AI đang làm thay đổi cơ cấu công việc trong nhiều ngành nghề.
Theo nghiên cứu của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) công bố ngày 20/05/2025 với tên gọi Generative AI and Jobs: A Refined Global Index of Occupational Exposure:
- Khoảng 1/4 lực lượng lao động toàn cầu đang làm việc trong những ngành nghề có mức độ tiếp xúc nhất định với AI tạo sinh.
- Khoảng 3,3% tổng số việc làm toàn cầu thuộc nhóm có mức độ tiếp xúc cao nhất.
- Những công việc hành chính, văn thư có mức độ tiếp xúc với AI cao hơn nhiều nhóm nghề khác.
Tuy nhiên, ILO cũng nhấn mạnh rằng phần lớn công việc có khả năng được chuyển đổi về nội dung và cách thức thực hiện hơn là bị thay thế hoàn toàn.
Điều này cho thấy doanh nghiệp không nên chỉ xem AI là công cụ cắt giảm nhân sự.
Thay vào đó, cần quan tâm đến việc đào tạo lại người lao động, xây dựng kỹ năng làm việc cùng AI và phân định rõ trách nhiệm giữa con người với hệ thống công nghệ.
Đối với người lao động, khả năng sử dụng AI kết hợp với tư duy phản biện, chuyên môn và kỹ năng giải quyết vấn đề sẽ ngày càng quan trọng.
6. Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì để ứng dụng AI an toàn và đúng pháp luật?
Để khai thác lợi ích của AI mà không tạo ra những rủi ro pháp lý không cần thiết, doanh nghiệp nên triển khai các biện pháp sau:
1. Xây dựng quy chế sử dụng AI nội bộ
Quy định cụ thể những công cụ AI được phép sử dụng, phạm vi sử dụng, loại dữ liệu được phép đưa vào hệ thống và những hành vi bị nghiêm cấm.
2. Phân loại và đánh giá rủi ro hệ thống AI
Xác định doanh nghiệp đang đóng vai trò nhà cung cấp hay đơn vị triển khai AI; đánh giá mức độ rủi ro và nghĩa vụ tương ứng theo Luật Trí tuệ nhân tạo.
3. Thiết lập cơ chế kiểm tra kết quả do AI tạo ra
Không sử dụng trực tiếp các kết quả AI trong những quyết định quan trọng nếu chưa được người có chuyên môn kiểm tra, đánh giá và phê duyệt.
4. Kiểm soát quyền sở hữu trí tuệ
Rà soát nguồn dữ liệu đầu vào, quyền sử dụng hình ảnh, âm thanh, video, tài liệu và các sản phẩm trí tuệ có liên quan.
5. Bảo vệ dữ liệu cá nhân và thông tin nội bộ
Không đưa thông tin mật, hồ sơ khách hàng hoặc dữ liệu cá nhân vào công cụ AI khi chưa xác định được căn cứ pháp lý, điều kiện xử lý và biện pháp bảo vệ phù hợp.
6. Xây dựng cơ chế giám sát và xử lý sự cố
Phân công người chịu trách nhiệm kiểm soát việc sử dụng AI, tiếp nhận phản ánh và xử lý các sự cố liên quan đến nội dung sai lệch, rò rỉ dữ liệu hoặc hành vi vi phạm.
7. Thường xuyên rà soát pháp lý
Doanh nghiệp nên chủ động tham vấn luật sư khi triển khai hệ thống AI có ảnh hưởng đến khách hàng, người lao động, dữ liệu cá nhân hoặc quyền sở hữu trí tuệ.
7. Kết luận: AI càng phát triển, trách nhiệm pháp lý của con người càng quan trọng
AI đang mở ra nhiều cơ hội tăng trưởng cho doanh nghiệp Việt Nam. Những số liệu năm 2026 cho thấy công nghệ này đã bắt đầu tạo ra những thay đổi đáng kể về năng suất, doanh thu và phương thức kinh doanh.
Tuy nhiên, công nghệ phát triển nhanh không đồng nghĩa với việc trách nhiệm pháp lý có thể được bỏ qua.
Việc ban hành Luật Trí tuệ nhân tạo số 134/2025/QH15, Nghị định số 142/2026/NĐ-CP và các quy định mới về quyền tác giả đối với sản phẩm có sử dụng AI đã cho thấy yêu cầu quản trị AI ngày càng trở nên cụ thể.
Doanh nghiệp cần hiểu rằng AI là công cụ hỗ trợ, không phải chủ thể thay thế trách nhiệm pháp lý của con người.
Ứng dụng AI hiệu quả không chỉ là sử dụng công nghệ tiên tiến, mà còn là biết cách sử dụng công nghệ một cách an toàn, minh bạch và đúng pháp luật.
LAWCONNECT365 – KẾT NỐI ĐÚNG LUẬT SƯ, GIẢI QUYẾT ĐÚNG NHU CẦU PHÁP LÝ
Bạn là doanh nghiệp đang cần tư vấn về hợp đồng, sở hữu trí tuệ, công nghệ, bảo vệ dữ liệu hoặc trách nhiệm pháp lý khi ứng dụng AI?
Bạn là luật sư muốn phát triển thương hiệu chuyên môn và tiếp cận khách hàng có nhu cầu tư vấn pháp lý?
Hãy kết nối với LawConnect365 để tìm kiếm giải pháp phù hợp.
Dành cho khách hàng: Tìm kiếm luật sư và gửi câu hỏi pháp lý tại https://lawconnect365.vn
Dành cho luật sư: Đăng ký luật sư thành viên tại https://lawconnect365.vn/lawyer_register
Bài viết có mục đích cung cấp thông tin pháp luật và tham khảo, không thay thế ý kiến tư vấn pháp lý cho từng vụ việc cụ thể.
TÀI LIỆU VÀ NGUỒN THAM KHẢO
-
Luật số 134/2025/QH15 ngày 10/12/2025 của Quốc hội – Luật Trí tuệ nhân tạo.
-
Nghị định số 142/2026/NĐ-CP ngày 30/04/2026 của Chính phủ – Quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Trí tuệ nhân tạo.
-
Luật số 131/2025/QH15 ngày 10/12/2025 – Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ.
-
Nghị định số 134/2026/NĐ-CP ngày 06/04/2026 – Sửa đổi, bổ sung một số quy định về quyền tác giả, quyền liên quan.
-
Strand Partners, Unlocking Vietnam’s AI Potential 2026, công bố tháng 10/2026.
-
International Labour Organization (ILO), Generative AI and Jobs: A Refined Global Index of Occupational Exposure, ngày 20/05/2025.
Tác giả bài viết: admin@lawconnect365.vn













0 Bình luận